Depresja lękowa a sen

Dwa różne problemy jednej nocy

Lęk psuje początek nocy. Kładziesz się, a układ nerwowy nie schodzi z gotowości: myśli przyspieszają, wracają sprawy z dnia i te, które dopiero nadejdą, serce bije mocniej. Zasypianie rozciąga się na godziny.

Depresja psuje jej koniec. Sen przychodzi, bywa nawet krótko głęboki, ale nad ranem następuje wybudzenie o kilka godzin za wcześnie i powrót do snu jest niemożliwy. To najbardziej charakterystyczny wzorzec w epizodzie depresyjnym.

W obrazie mieszanym występują oba naraz, co daje kilka godzin snu podzielonego na fragmenty. Człowiek wstaje bardziej zmęczony niż się kładł, a to samo w sobie pogłębia i lęk, i obniżenie nastroju następnego dnia. O tym, dlaczego w tych godzinach jest najgorzej, piszemy w tekście o porannym nasileniu objawów depresji.

Bezsenność nie jest tylko skutkiem

Wygodne założenie brzmi: wylecz depresję, a sen wróci sam. Jest w nim część prawdy i jedno istotne przeoczenie.

Utrzymująca się bezsenność jest również czynnikiem, który pogarsza przebieg choroby i zwiększa ryzyko nawrotu po zakończeniu leczenia. Dlatego sen nie jest traktowany jako objaw do przeczekania, tylko jako element planu leczenia od pierwszej wizyty.

Ma to praktyczną konsekwencję: warto opisać sen dokładnie, a nie zbyć go stwierdzeniem „śpię źle". Godzina zaśnięcia, liczba wybudzeń, godzina ostatniego pobudzenia i to, czy sen daje wypoczynek, prowadzą w różne strony postępowania.

Dlaczego lek nasenny nie jest rozwiązaniem na miesiące

Preparaty nasenne działają szybko i tym się bronią, ale ich stosowanie jest z założenia krótkie. Charakterystyka produktu leczniczego zolpidemu, który w Polsce występuje między innymi jako Stilnox, Sanval, Nasen i Hypnogen, wskazuje w punkcie 4.2, że leczenie nie powinno trwać dłużej niż cztery tygodnie, wliczając w to okres odstawiania.

Podobnie jest z benzodiazepinami stosowanymi doraźnie przy nasilonym lęku. Charakterystyka alprazolamu, występującego między innymi jako Xanax, mówi o stosowaniu najmniejszej skutecznej dawki możliwie najkrócej, maksymalnie przez dwa do czterech tygodni, a wydłużenie tego okresu wymaga ponownej oceny stanu pacjenta.

Powód jest ten sam w obu przypadkach: przy dłuższym stosowaniu rośnie ryzyko tolerancji i uzależnienia, a sam sen nie odzyskuje swojej struktury. Dlatego są to narzędzia na przejściowy, trudny okres, a nie leczenie bezsenności.

Co realnie zmienia jakość snu

Leczenie choroby podstawowej. Kiedy nastrój i napięcie ustępują, sen zwykle wraca, i bywa jednym z pierwszych widocznych efektów. Część leków przeciwdepresyjnych jest przy tym dobierana z uwzględnieniem wpływu na sen; w rejestrze figurują między innymi mirtazapina, dostępna między innymi jako Mirzaten i Mirtor, oraz trazodon, występujący między innymi jako Trittico CR. Wszystkie te preparaty mają kategorię Rp, a wybór substancji i pory przyjmowania należy do lekarza.

Terapia poznawczo-behawioralna bezsenności. To ustrukturyzowana praca nad rytmem i nad zachowaniami wokół snu, uznawana za postępowanie pierwszego wyboru w bezsenności przewlekłej. Nie wymaga leku i jej efekt utrzymuje się po zakończeniu.

Rytm dobowy. Stała pora wstawania siedem dni w tygodniu, światło dzienne rano, brak drzemek w ciągu dnia i kładzenie się dopiero przy senności. Brzmi to banalnie i jest najtrudniejsze do utrzymania, bo działa dopiero po tygodniach.

Ograniczenie tego, co sen rozbija: kofeiny po południu, leżenia w łóżku bezsennie przez godziny oraz alkoholu, który skraca zasypianie i rujnuje drugą połowę nocy. Alkoholu nie łączy się przy tym z lekami nasennymi ani uspokajającymi - takie połączenie jest przeciwwskazane i nasila działanie hamujące na ośrodkowy układ nerwowy.

O czym powiedzieć lekarzowi zawsze

Hydroksyzyna bywa stosowana doraźnie przy napięciu i problemach z zaśnięciem, ale jej charakterystyka zawiera przeciwwskazania, o których pacjent zwykle nie wie. Przeciwwskazaniem jest znane wydłużenie odstępu QT, a osobno także sama obecność czynników ryzyka takiego wydłużenia: stwierdzona choroba układu krążenia, znaczące zaburzenia elektrolitowe, nagły zgon sercowy w rodzinie, znacząca bradykardia oraz jednoczesne przyjmowanie leków wydłużających odstęp QT. Przeciwwskazana jest również w ciąży i w okresie karmienia piersią.

Ostatni z wymienionych punktów jest tu najważniejszy praktycznie: charakterystyka nie wskazuje konkretnych leków przeciwdepresyjnych, tylko przeciwwskazuje stosowanie hydroksyzyny u każdego, kto przyjmuje lek wydłużający odstęp QT. To jest reguła, którą stosuje lekarz, a nie ranking preparatów.

Dlatego przy każdej rozmowie o lekach na sen podaj pełną listę tego, co przyjmujesz, łącznie z preparatami bez recepty, ziołowymi i suplementami, oraz informację o chorobach serca w rodzinie.

Ostrzeżenie dotyczące leczenia farmakologicznego

Charakterystyki produktów leczniczych leków przeciwdepresyjnych zawierają ostrzeżenie, że w pierwszych tygodniach leczenia oraz po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej u osób poniżej 25. roku życia. Bezsenność narastająca w tym samym czasie jest sygnałem do wcześniejszego kontaktu z lekarzem, a nie do przeczekania.

Całodobowo i bezpłatnie działają 116 123 dla osób dorosłych oraz 800 70 2222 - Centrum Wsparcia. Dla dzieci i młodzieży przeznaczony jest numer 116 111. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Ile ważna jest recepta na te leki

Terminy realizacji recepty określa art. 96a ust. 7 Prawa farmaceutycznego i nie są one jednakowe. Przepis stanowi, że termin realizacji nie może przekroczyć: 30 dni jako zasada ogólna, a w przypadku recepty w postaci elektronicznej 365 dni; 7 dni dla antybiotyków do stosowania wewnętrznego i parenteralnego; 120 dni przy imporcie docelowym i produktach immunologicznych wytwarzanych indywidualnie; oraz 30 dni dla środków odurzających, substancji psychotropowych i prekursorów kategorii 1.

Ostatni punkt ma tu znaczenie bezpośrednie: zolpidem i alprazolam należą do substancji psychotropowych, więc okres 365 dni ich nie obejmuje - liczy się 30 dni, także dla recepty w postaci elektronicznej.

Osobna zasada dotyczy kontynuacji leczenia takimi preparatami. Recepta wystawiona w trybie kontynuacji na podstawie dokumentacji medycznej może dotyczyć środka odurzającego lub substancji psychotropowej wtedy, gdy od ostatniego zbadania pacjenta upłynęło nie więcej niż trzy miesiące. Przepis przewiduje wyłączenie dla lekarza udzielającego świadczeń w ramach umowy o udzielanie świadczeń z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej; prywatna teleporada psychiatryczna tym wyłączeniem objęta nie jest.

Standard postępowania przy doborze i zmianie leczenia opisujemy na stronie o leczeniu depresji lękowej, a przegląd całego tematu prowadzi strona główna serwisu.

Najczęstsze pytania