Psychoterapia przy depresji lękowej

Kto jest kim, zanim zaczniesz szukać

Tytuły bywają mylone, a oznaczają różne kompetencje i różne uprawnienia.

• Psychiatra - lekarz. Rozpoznaje zaburzenia, wystawia recepty, prowadzi leczenie farmakologiczne i zwolnienia lekarskie.
• Psycholog - absolwent psychologii. Prowadzi diagnozę psychologiczną, badania testowe i poradnictwo. Nie wystawia recept.
• Psychoterapeuta - osoba po całościowym szkoleniu psychoterapeutycznym, zwykle kilkuletnim, pracująca pod superwizją. Może, ale nie musi być psychologiem ani lekarzem.

Przy depresji lękowej te role zwykle nie konkurują, tylko się uzupełniają: psychiatra odpowiada za farmakoterapię, psychoterapeuta za pracę nad wzorcem, który utrzymuje objawy. Jak wygląda ta pierwsza część, opisujemy na stronie o leczeniu depresji lękowej.

Czym różnią się podejścia

Terapia poznawczo-behawioralna jest podejściem ustrukturyzowanym: ma jasno postawiony cel, zwykle uzgodnioną z góry liczbę spotkań i zadania wykonywane między sesjami. Pracuje bezpośrednio na dwóch rzeczach, które utrzymują lęk - na przekonaniach o zagrożeniu i na unikaniu.

Podejścia psychodynamiczne pracują wolniej i szerzej, na powtarzających się wzorcach relacji i na tym, skąd się wzięły. Bywają wybierane, gdy trudności są długotrwałe i wracają w kolejnych okresach życia.

W praktyce więcej niż sama nazwa nurtu znaczy dopasowanie do konkretnej osoby i doświadczenie terapeuty w pracy z lękiem. Warto o to zapytać wprost na pierwszym spotkaniu.

Jak wyglądają pierwsze spotkania

Pierwsze jedno do trzech spotkań to konsultacje. Nie jest to jeszcze terapia i nie zobowiązują one do niczego. Terapeuta zbiera historię, pyta o objawy, o wcześniejsze leczenie i o to, czego oczekujesz. Na koniec proponuje formę pracy albo kieruje dalej, jeżeli uzna, że potrzebujesz czegoś innego.

Właściwa terapia zaczyna się od kontraktu: częstotliwości spotkań, zasad odwoływania, celu, planowanej długości pracy i sposobu sprawdzania, czy cel jest realizowany. Najczęstszym układem jest jedno spotkanie w tygodniu, około pięćdziesięciu minut.

To dobry moment, żeby zapytać o superwizję i o szkolenie, przez które terapeuta przeszedł. Pytanie jest normalne i nikt nie powinien go potraktować jako braku zaufania.

Kiedy widać, że to działa

Pierwsze zmiany bywają nieoczywiste, bo nie polegają na tym, że lęk znika. Częściej wyglądają tak: wracasz do sytuacji, którą omijałeś od miesięcy, i okazuje się, że da się ją przejść mimo napięcia. To jest miara postępu w terapii lęku, a nie brak objawów.

Długość pracy ustala się na początku i różni się ona bardzo mocno w zależności od podejścia oraz od tego, jak długo trwały trudności. Jeżeli po kilkunastu spotkaniach nie widzisz żadnej zmiany, powiedz o tym terapeucie. Rewizja celu albo skierowanie do kogoś innego jest normalnym elementem procesu, nie porażką.

NFZ czy prywatnie

Psychoterapia jest świadczeniem dostępnym w ramach ubezpieczenia zdrowotnego. Wykaz placówek, które ją realizują, oraz zasady zgłaszania się publikuje Narodowy Fundusz Zdrowia. Podstawową barierą bywa czas oczekiwania, który różni się między regionami.

Wizyty prywatne są dostępne szybciej i pozwalają wybrać osobę, ale koszt ponosi pacjent i przy terapii liczonej w miesiącach jest to wydatek, który trzeba zaplanować.

Terapia w formie zdalnej stała się rozwiązaniem powszechnym i przy zaburzeniach lękowych bywa łatwiejsza na start, bo omija barierę wyjścia z domu. Nie każdy problem nadaje się do pracy przez ekran i terapeuta powinien powiedzieć o tym otwarcie.

Terapia zamiast leków czy razem z nimi

To najczęstsze pytanie i nie ma na nie jednej odpowiedzi. Przy łagodniejszych obrazach psychoterapia bywa punktem wyjścia i wystarcza. Przy nasilonej depresji z lękiem sytuacja bywa odwrotna: człowiek nie ma zasobów, żeby uczestniczyć w terapii, bo nie jest w stanie skupić się na sesji ani wykonać zadania między spotkaniami.

W takich sytuacjach farmakoterapia bywa warunkiem, żeby terapia w ogóle mogła zadziałać - obniża nasilenie objawów na tyle, że praca staje się możliwa. Kolejność i skład planu ustala lekarz razem z pacjentem, a szerszy przegląd postępowania prowadzi strona główna serwisu.

Decyzja o rozpoczęciu, zmianie lub zakończeniu przyjmowania leków należy do lekarza. Rozpoczęcie psychoterapii nie jest powodem, żeby samodzielnie odstawić leczenie farmakologiczne.

Kiedy sama terapia to za mało

Są sytuacje, w których nie czeka się na wolny termin u terapeuty: myśli samobójcze, całkowita bezsenność utrzymująca się kilka dób, niezdolność do wykonania podstawowych czynności, gwałtowne pogorszenie w ciągu kilku dni. Wtedy pierwszym krokiem jest kontakt z lekarzem albo pomoc doraźna.

Całodobowo i bezpłatnie działają 116 123 dla osób dorosłych, 800 70 2222 - Centrum Wsparcia oraz 116 111 dla dzieci i młodzieży. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia właściwy jest numer 112. O progach zgłoszenia się piszemy szerzej w tekście kiedy zgłosić się po pomoc.

Najczęstsze pytania