Wsparcie bliskich w depresji lękowej

Czego nie da się zrobić za kogoś

Warto zacząć od granicy, bo jej brak wypala najszybciej. Nie da się kogoś wyleczyć, zmotywować do zdrowienia ani przekonać argumentem, że nie ma powodu się bać. Depresja i lęk nie ustępują pod wpływem racji, bo nie powstały z braku racji.

To, co da się zrobić, jest mniej efektowne i bardziej skuteczne: być obecnym w sposób przewidywalny, ułatwić dostęp do pomocy i nie zniknąć, kiedy poprawa się przeciąga. Co dokładnie dzieje się z osobą, którą wspierasz, opisujemy na stronie o objawach depresji lękowej.

Zdania, które szkodzą mimo dobrych intencji

Ostatni wiersz jest częstszy, niż się wydaje. Rada odstawienia leku wypowiedziana przez bliską osobę bywa powodem przerwania leczenia w połowie, jeszcze przed momentem, w którym dałoby się ocenić jego skuteczność.

Pułapka uspokajania

Przy lęku istnieje mechanizm, którego bliscy zwykle nie znają, a wpadają w niego wszyscy. Osoba w lęku pyta: „czy na pewno nic mi nie jest". Odpowiedź „na pewno nic" przynosi ulgę na kilka minut, po czym pytanie wraca, częściej niż poprzednio.

Powtarzane zapewnienia utrwalają nawyk, bo lęk uczy się, że ulga przychodzi z zewnątrz. To samo dotyczy przejmowania czynności, których bliski unika: robienia za niego zakupów, telefonów, załatwiania spraw. Krótkoterminowo pomaga, długoterminowo poszerza obszar unikania.

Wyjście nie polega na odmowie wsparcia, tylko na zmianie jego formy. Zamiast kolejnego zapewnienia: „odpowiadałem już na to dziś i wiem, że to nie pomaga na długo. Jestem obok, przejdźmy przez to razem". Zamiast wyręczania: towarzyszenie przy czynności, którą wykonuje on sam.

Co pomaga naprawdę

Konkret zamiast deklaracji. „Odezwij się, jak będziesz czegoś potrzebować" rzadko działa, bo odezwanie się jest właśnie tym, na co brakuje sił. Działa: „będę w czwartek o osiemnastej, wyjdziemy na spacer".

Obecność bez wypełniania. Wspólne milczenie, film, siedzenie obok. Nie każdy kontakt musi być rozmową o chorobie.

Wsparcie organizacyjne: pomoc w umówieniu wizyty, przypomnienie o kontroli, podwiezienie, przypilnowanie, żeby lek nie skończył się w weekend.

Cierpliwość rozłożona na tygodnie. Skuteczność leczenia ocenia się po sześciu do dwunastu tygodniach, a poprawa rzadko jest równa. Po lepszym tygodniu może przyjść gorszy i nie znaczy to, że wszystko wróciło do punktu wyjścia.

Kiedy bliski odmawia pomocy

Odmowa rzadko oznacza brak chęci. Częściej stoi za nią wstyd, przekonanie, że nic nie pomoże, albo lęk przed samą wizytą - który jest przecież objawem choroby.

Zamiast przekonywania warto usunąć konkretną przeszkodę. Jeżeli problemem jest wyjście z domu, rozwiązaniem bywa forma zdalna. Jeżeli obawa dotyczy przebiegu wizyty, pomaga opisanie, co się na niej dzieje. Jeżeli chodzi o czas oczekiwania, pomaga sprawdzenie terminów za niego.

Skuteczniejsze bywa też pytanie o objaw, a nie o rozpoznanie: „chcesz spać normalnie?" spotyka się z mniejszym oporem niż „idź do psychiatry". Przegląd tego, jak wygląda leczenie i czego dotyczy, prowadzi strona główna serwisu - bywa, że sam wgląd w to, co się dzieje na wizycie, zdejmuje część obawy.

Wyjątkiem jest sytuacja, w której pojawia się zagrożenie życia. Wtedy nie czeka się na zgodę ani na dobry moment.

Sytuacja, w której działa się natychmiast

Mówienie o odebraniu sobie życia, o tym, że bliskim byłoby lepiej bez tej osoby, rozdawanie rzeczy, porządkowanie spraw, nagły spokój po okresie skrajnej rozpaczy - to sygnały, których nie wolno zbagatelizować. Pytanie wprost, czy ktoś ma takie myśli, nie podsuwa ich. Częściej przynosi ulgę, bo temat przestaje być nie do wypowiedzenia.

Nie zostawiaj tej osoby samej, usuń z zasięgu leki i inne niebezpieczne przedmioty i skorzystaj z pomocy doraźnej. Całodobowo i bezpłatnie działają 116 123 dla osób dorosłych oraz 800 70 2222 - Centrum Wsparcia. Dla dzieci i młodzieży przeznaczony jest numer 116 111. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Z tych numerów może skorzystać także osoba wspierająca, żeby zapytać, co robić dalej.

Zadbaj również o siebie

Wsparcie rozłożone na miesiące męczy i nie jest to oznaka słabości. Bliscy osób chorujących sami częściej sypiają gorzej, tracą własne aktywności i wycofują się z kontaktów.

Chronią przede wszystkim rzeczy, z których najłatwiej zrezygnować: własne zajęcia i relacje, podzielenie się opieką z kimś jeszcze zamiast brania wszystkiego na siebie oraz własne granice, także te dotyczące pory doby, o której jesteś dostępny. Odpoczęty bliski jest realnie skuteczniejszym wsparciem niż wyczerpany.

Jeżeli sam czujesz, że przestajesz sobie radzić, to jest powód, żeby poszukać wsparcia dla siebie. O tym, kiedy warto to zrobić, piszemy w tekście kiedy zgłosić się po pomoc.

Najczęstsze pytania